بودند و در اين دوران و بخصوص در قرنهاى نخستين اسلامى از آن جهت شهرت يافته‌اند كه محل تفريح و تفرج و باده‌گسارى كسانى بود كه در محلات مسلمان‌نشين جايى براى اين قبيل كارها نمىيافته‌اند ، و به همين‌جهت در ادبيات عربى اشعار زيادى دربارهء اين ديرها و مجالس بزم و طرب و زنان زيباروى آنجاها مىتوان يافت . يكى از ديرهاى قديمى اين ناحيه ديرى بوده كه در كتاب‌هاى عربى به نام « ديردرمالس » خوانده شده كه تاريخ بناى آن را در سده سوم يا چهارم ميلادى يعنى در اوائل دوران ساسانى دانسته‌اند . شابشتى اين دير را چنين تعريف كرده : « اين دير بالاى بغداد و در بخش شرقى آن نزديك به خانه‌اى كه احمد بن بويه ( از ديلميان ) در باب الشماسيه ساخته بود « 1 » قرار داشت ، محل آن بهترين محلها و نزهتگاهى است پرباغ و درخت . . . اين دير جاى بزرگى است كه رهبانان و كشيشان و زاهدان بسيارى در آن‌جا سكونت دارند ، و از جاهايى است كه مردم براى تفرج و مىگسارى به آنجا مىروند . » اين منطقه را در دوران عباسى الشمّاسيه مىخواندند . شمّاس يك رتبه دينى مسيحى است و شايد به علت وجود ديرها و بناهاى متعدد مسيحى اين‌جا را شمّاسيه ناميده ، و پس از بناى بغداد دروازه‌اى را كه به اين سمت گشوده مىشد باب الشمّاسيّة خوانده‌اند « 2 » . خراج اين تسو به گفته ابن خردادبه « 3 » و قدامه « 4 » چنين بوده است : گندم دويست كر ، جو 1000 كر ، نقد 000 ، 100 درهم . * * * تسوى كلواذا و نهربين نهربين رودى بوده است كه از جانب راست نهروان از آن جدا مىشده و پس از آبيارى بسيارى از كشتزارها و روستاهاى شرقى بغداد و

--> ( 1 ) . مراد كاخى است كه معز الدوله ديلمى در اينجا ساخته بود و به نام الدار المعزّية معروف شده بود . ( 2 ) . دليل خارطة بغداد ، ص 135 تا 136 . ( 3 ) . المسالك و الممالك ، ص 12 . ( 4 ) . المسالك و الممالك ، ص 238 .